على زمانى قمشه اى
52
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
فضل بن ابى سهل نوبختى « 1 » ابو سهل « 2 » فضل بن ابى سهل بن نوبخت ( م حدود 200 ه ) : او از آن دسته دانشمندان و علمايى است كه در عصر هارون الرشيد خليفهء عباسى به فلسفه و كلام و نجوم پرداختند و ابو سهل به ترجمه و نقل فرهنگ و علوم فارسى به عربى شهرت يافت . صدر او را در عداد متكلمان شيعه آورده است و مىگويد : فيلسوف متكلم و حكيم متأله كه در علوم اوايل ، يگانهء عصر بود و بسيارى از كتابهاى قديم پهلوى را در حكمت اشراق از فارسى به عربى برگرداند . « 3 » قفطى در مورد او گفته است : « او از پيشوايان متكلمان بود و كسانى كه شرح حال او را نوشتهاند ، از قبيل النديم و عبد اللّه مرزبانى نسبت او را بهطور كامل بيان كردهاند ، او در زمان هارون الرشيد مىزيست و عهدهدار رسيدگى به خزانهء كتب الحكمة بود و هرآنچه از كتابهاى حكمت فارسى را به دست مىآورد به عربى برمىگرداند و در دانش و كتابهاى خود بر كتابهاى ايرانيان اعتماد مىكرد » . « 4 »
--> ( 1 ) . از روى مداركى كه در دست داريم نتوانستيم تاريخ وفات و ولادت او را به دست بياوريم . دايرةالمعارف فارسى تاريخ وفات او را 200 هجرى نوشته است . م ( 2 ) . ظاهرا ابو العباس فضل بن ابو سهل بن نوبخت است ، خاندان نوبختى ، عباس اقبال ( صص 11 و 13 و 25 ) اصولا در اين مثال ، در عنوان و كنيه و شرح حال و تأليفات ، خلطى بين پدر و پسر ( يعنى بين خرشاد ) ابو سهل بن نوبخت با پسرش ، ابو العباس فضل بن ابى سهل بن نوبخت وجود دارد كه در پابرگ صفحهء پايان مقال تا حدى به آن اشاره شده است . ( 3 ) . تأسيس الشيعة ، ص 364 . ( 4 ) . اخبار الحكماء ، ص 168 - 169 .